Crkva Sv. Pantelejmona
Mesto: Žlne
Godina izgradnje: 1889. godina (predlog za proglašenje za nepokretno kulturno dobro)
Crkva Svetog Pantelejmona sagrađena je na zaravnjenom uzvišenom platou na ulazu u selo, sa leve strane seoskog puta.
Građena je na mestu starije kapele, izgorele prilikom turskog pustošenja 1876. godine, porušene radi podizanja novog objekta 1889. godine.
Crkva Svetog Pantelejmona izgrađena je po projektu arhitekte Jovana Ilkića, a u saradnji sa Aleksandrom Bugarskim.
Gradili su je preduzimači iz Knjaževca Lazar Jovanović, Stevan Sibinović i Mladen Milenović, uz pomoć majstora iz sela Žlne.
Crkva je obnovljena 2008. godine sredstvima Ministarstva vera, a na inicijativu meštana sela Žlne i nadležnog sveštenika protojereja Tomislava Petkovića, a od strane nadležnog Zavoda za zaštitu spomenika kulture pokrenut je proces za proglašenje za nepokretno kulturno dobro.
Crkvena porta ima podzid izrađen od masivnih kamenih blokova. Pored crkve, sa jugozapadne strane, nalazi se zvonik novijeg datuma, izgrađen od betona sa tri zvona, sagrađen na mestu nekadašnjeg zvonika od drveta.
U port Crkve nalazi se i spomenik Dragoslavu Tasiću, sinu sveštenika Stojana Tasića.
Galerija
Arhitektura
Crkva jednobrodne, podužne osnove, zasvedena je poluobličastim svodom i pokrivena krovom na dve vode od crepa. Zidana je od čvrstog materijala, kamena i opeke. Unutrašnjost crkve podeljena je na pet celina. Oltarska apsida na istočnoj strani, zasvedena je polukalotom i pokrivena krovom od crepa. Naos je pilastrima podeljen na tri traveja. Na zapadnoj strani crkve, nalazi se prostor priprate, nešto uži u odnosu na naos. Priprata je u formi otvorenog trema i nalazi se pod istim krovom kao i naos. Iznad ulaza u trem na zapadnom pročelju nalazile su se lunete sa predstavama svetitelja. Iznad njih se nalazi veliki kružni otvor, centralno postavljen, sa stilizovanom rozetom od gvožđa.
Elementima vizantijskog graditeljskog nasleđa ogledaju se u polihromnoj obradi fasada. Naizmenično smenjivanje naglašenih horizontala u žute i crvene boje, koje imitiraju kamen i opeku, sa plastično obrađenim spojnicama zastupljeno je na svim spoljašnjim površinama.
Na uglovima crkve dominiraju masivni pilastri, koji se iznad visine krova nastavljaju u tornjiće završene slepim kalotama. Svi prozori na crkvi, po tri sa severne i južne strane, kao i tri na apsidi su jednokrilni i natkriljeni polihromno rešenim lukovima. Unutrašnjost crkve je malterisana i bojena, dekorativno u priprati i jednostavno belom bojom u naosu i apsidi.
Na unutrašnjoj strani zapadnog zida iznad ulaza nalazi se natpis sledeće sadržine:
„У славу Отца и Сина, и светог Духа. Оваї свети Храм подигнут под владом Њег. Величанства краља Србї e АЛЕКСАНДРА І. Епископа Тимочког Господ. МЕЛЕНТИÊ. 1889. живописан и украшен од Милисава Марковїћа сликара из Књажевца 1899. године“.
Ikonostas je rađen u vreme izgradnje crkve. Izveden je u klasicističkom duhu, i po horizontali podeljen profilisanim vencima na pet zona. U zoni parapeta nalaze se dopojasne predstave Svetog Nikole, Svete Ane, Svetog Joakima i neimenovanog svetitelja najverovatnije Svetog Dimitrija. Na severnim dverima je predstava Svetog Arhanđela Mihaila, a na južnim Svetog Arhiđakona Stefana.
Carske dveri čini vitica vinove loze koja okružuje po tri kružna medaljona u kojim su najverovatnije likovi Jevanđelista Mateja i Luke, ispod njih Sv. arhanđel Gavrilo i Bogorodica, a u dnu likovi Svetog Jovana Damaskina i cara Davida. U zoni prestonih ikona su Sveti Pantelejmon, Bogorodica sa Hristom, Isus Hrist i Sveti Jovan Krstitelj. Iznad carskih dveri nalazi se predstava Tajne večere, a iznad bočnih dveri u kvadratnim poljima predstava neimenovane svetiteljke moguće srpske svetiteljke i Svetog Stefana Dečanskog. U prazničnom redu su: Rođenje Hristovo, Preobraženje, Vaskrsenje, Vaznesenje i Krštenje. U najvišoj zoni je Nerukotvoreni Hristov obraz, a iznad njega veliki krst sa Raspećem uz koje su predstave Bogorodice i Svetog Jovana Bogoslova.
Uobičajeni program ikonostasa, koji predstavlja jedno od boljih dela Milisava Markovića, dopunjen je predstavama Srba svetitelja, što je karakteristična pojava u srpskoj umetnosti tog vremena. Dopojasne predstave Svete Angeline i Svetog Stefana Prvovenčanog, nalaze se iznad severnih i južnih dveri, a stojeće figure Svetog Simeona i Svetog Save u četvrtoj zoni ikonostasa severno i južno od centralne ikone te zone – predstave Svete Trojice.
Crkva je delimično oslikana i živopisana. U oltaru centralno mesto u kaloti zauzima fresko-ikona Hrista kao velikog arhijereja uokvirena slikanim pravougaonim ramom. Na svodu iznad soleje je predstava Boga Oca, kao sedog starca duge kose i brade.
Levo i desno od njega, nešto niže prema bočnim zidovima crkve, nalaze se predstave Jevanđelista od kojih su bolje sačuvane prestave Sv. Jovana i Sv. Luke na južnom zidu, dok se na severnom nalaze dosta oštećene predstave Sv. Mateje i Sv. Marka.
Na južnom zidu crkve u višoj zoni između prozora nalaze se medaljoni sa predstavama srpskih vladara – Svetog Stefana Prvovenčanog i Svetog Kneza Lazara prikazanih u poprsju. Na zapadnom zidu iznad vrata, ispod pomenutog natpisa, nalazi se predstava Uspenja Presvete Bogorodice.
