Crkva Sv. Proroka Ilije
Mesto: Crni Vrh
Godina izgradnje: 1927. godina
O izgradnji crkve u Crkve Svetog proroka Ilije u Crnom Vrhu postoje različiti podaci.
Prema nekim izvorima ona je građena 1932. godine, odnosno od 1925. do 1927. godine.
U hronici sela, pominje se i izvesni pop Nikola koji je inicirao prikupljanje priloga za podizanje crkve, kako bi objekat bio završen 30-ih godina 20. veka.
Prema kazivanju meštana, crkva je osvećena od strane vladike niškog Dositeja 30-ih godina 20. veka, kada je u selu, tim povodom priređeno i veliko slavlje.
Crkva je podignuta na uzdignutom platou na levoj obali Crnovrške reke, ispod puta koji vodi ka Staroj planini. Pored crkve se, sa severozapadne strane nalazi se zvonik, izrađen od lake drvene konstrukcije na kamenom kvadratnom postolju, pokriven četvoroslivnim krovom.
Sa južne strane crkve nalazi se zavetni krst od kamena ojačan metalnom utegom u obliku krsta, a sa ove strane, nešto dalje od crkve je i drveni trem pokriven crepom. Ispred crkve su, levo i desno od ulaza, metalni gorionici za sveće.
Galerija
Arhitektura
Crkva Svetog Proroka Ilije u Crnom Vrhu koncipirana je kao jednobrodna, trikonhalna građevina, zasvedena poluobličastim svodom, dok je krov crkve na dve vode pokriven crepom. Izgrađena je od kamena, omalterisana, a potom okrečena u belo. U osnovi je podeljena na tri dela: oltarski prostor, potkupolni prostor i naos.
Na istoku se nalazi prostrana, sa spoljne i unutrašnje strane polukružna apsida, pokrivena limenim krovom. Na preseku traveja, iznad prostora soleje, uzdiže se kupola koja počiva na uzanom, visokom, spolja osmostranom tamburu. Kupola je sa spoljne i unutrašnje strane oktogonalna, pokrivena limenim krovom.
Sa severne i južne strane crkve nalaze se manje bočne konhe, spolja i unutra polukružne pokrivene limenim krovom. Fasadno platno crkve je bez dodatnih ukrasa. Na južnom i severnom zidu broda crkve nalazi se po jedan jednostavan prozorski otvor, kao i na oltarskoj apsidi i bočnim pevnicama. Na zapadnoj fasadi crkve, iznad ulaznih vrata je mala niša za ikonu patrona hrama, a iznad nje je mali kružni otvor. Na severnoj strani nalaze se i bočna vrata.
Oltarska pregrada je najverovatnije rad zografa nastao početkom 20. veka. Oslikana je svetlo plavom bojom. Reč je o višoj oltarskoj pregradi koja je po horizontali podeljena na tri zone, dok se utisak vertikale postiže rasporedom četiri ikone stojećih figura svetitelja u prestonoj zoni.
U najnižoj zoni, koja nije fizički ni vizuelno odvojena od više zone, prikazane su visoke i vitke vazice sa cvećem. Nižoj zoni pripadaju ikone Sv. Arhiđakona Stefana, prestone ikone Presvete Bogorodice i Isusa Hristosa i Sv. Arhanđela Mihaila, kao i predstava Blagovesti na carskim dverima.
Višoj zoni pripadaju dva reda ikona sa pojedinačnim ikonama Sv. apostola. U nižem redu nalaze se po tri ikone Sv. apostola, postavljene levo i desno od centralne predstave Tajne večere, i to Sv. jevanđelist i apostol Jovan, Sv. apostoli Petar i Pavle, i Sv. apostoli Andrej, Vartolomej i Sv. apostol i jevanđelista Marko. U višem redu se nalazi šest ikona sa predstava Sv. apostola sa čije se leve i desne strane nalaze predstave lavova. Reč je o ikonama Sv. apostola i jevanđeliste Luke, Sv. Jakova i Sv. Tome i Sv. apostola i jevanđeliste Mateja, Sv. Filipa i Sv. apostola Jude koji je označen kao jevanđelista. Oltarska pregrada se završava manjim Raspećem ispod koga su predstave sunca i meseca, dok su ispod Hristovih nogu, u medaljonima Bogorodica i Sv. Jovan Bogoslov.
Dekoracija ikonostasa izvedena je zlatnom i purpurnom bojom na plavoj pozadini. Iznad ikona bočnih dveri prikazane su po dve šestokrake zlatne zvezdice iz kojih isijavaju zraci ka ikonama. Centralno iznad ikona su zlatom izvedeni grčki krstovi. Iznad prestonih ikona naslikani su zlatnom bojom putiri sa ukrštenim simbolima stradanja (ukrštena koplja). U uglovima ikonostasa su stilizovani krstovi. U donjoj zoni carskih dveri su u pravouganim ramovima scene Blagovesti dok su iznad njih sa svake strane po jedna šestokraka zvezda izvedena u reljefu kao aplikacija od drveta i obojena zlatnom bojom. Na vrhu carskih dveri je jednostavan krst. Sve ikone, kao i sam ikonostas izvedeni su tehnikom tempere na drvetu, osim prestonih ikona, Tajne večere i predstavama na carskim dverima koje su izvedene tehnikom ulja na platnu.
Živopis je rad jeromonaha Nauma Andrića, najaktivnijeg učenika ikonopisačke škole u manastiru Rakovica. Po njegovom kazivanju, prve zidne slike temperom radio je baš u crkvi u Crnom Vrhu na bugarskoj granici. Živopis je po horizontali podeljen u dve zone oker trakama. Vertikalna podela je takođe izvedena ovim oker trakama.
U polukaloti oltarske apside nalazi se Bogorodica Znamenja koja dominira ovim prostorom i koju ne zaklanja oltarska pregrada. Ispod nje su, u prostoru severno i južno od prozora oltarske apside predstave Sv. Vasilija Velikog i Sv. Jovana Zlatoustog. U niši proskomidije nalazi se predstava Molitve na Maslinovoj gori. Iznad južne pevnice je predstava Sv. proroka Ilije. Na južnom pilastaru su predstave Sv. Alimpija Stolpnika u višoj, i Sv. Mučenika Borisa, u nižoj zoni.
Na južnom zidu naosa u višoj zoni nalaze se predstave Sv. Joasafa Belgorodskog, Sv. Nikolaja Čudotvorca, Sv. Save Arhiepiskopa srpskog, Sv. Simeona Mirotočivog i Sv. Simona. U nižoj zoni su, na zidovima bočno od prozora predstave Sv. evanđeliste Luke i Sv. Marije Egipatske. Na zapadnom zidu naosa, u višoj zoni prikazane su predstave Sv. mučenika Jerona, Sv. Dimitrija Rostova, Sv. apostola Simona Kananita, Sv. Velikomučenika Pantelejmona i Sv. mučenice Varvare.
U nižoj zoni, južno i severno u odnosu na ulazna vrata nalaze se predstave Sv. arhanđela Gavrila i Sv. arhanđel Mihaila. Na severnom zidu, u višoj zoni prikazane su stojeće predstave svetiteljki, i to nepoznate svetiteljke (natpis nije čitak), Sv. Mučenice Julije, Sv. Nine Đurđijske (Gruzijske), Sv. Sergeja Radonjeskog i Sv. Serafima Sarovskog. U nižoj zoni sevenog zida naosa crkve su predstave Sv. Velikomučenika Dimitrija i Sv. Mučenika Andreja Startilata. U višoj zoni severnog pilastra prikazan je Sv. Simeon Stolpnik, a u nižoj Sv. Mučenik Agatodor. U gornjoj zoni, iznad severne pevnice prikazana je Sv. Marija Magdalina.
