Crkva Sv. Oca Nikolaja
Mesto: Vasilj
Godina izgradnje: 1842. godina
Crkva je izgrađena 1842. na mestu starijeg sakralnog objekta.
Ona je najstarija seoska crkva na teritoriji opštine Knjaževac.
Osvećena je od strane episkopa Dositeja Novaković, u vreme kneza Aleksandra Karađorđevića, o čemu svedoči natpisa na zapadnoj strani hrama: „Vo imja Otca i Sina i Sv. Duha sagradi se ovaj Sveti Hram Sv. Oca Nikolaja u čast i slavu Živonačalne Troice za vlade Njegove Svetlosti Knjaza Aleksandra Karađorđevića blagoslovom Njeg. Preosveštenstva Dositeja i svešt. Matije Popovića 1842. god.“
Paljena je 1876. godine, u vreme srpsko-turskog rata. Obnovljena je 1908. godine.
Zapadno od crkve, uz ulaz u dvorište nekadašnjeg parohijskog doma nalazi se zavetni krst posvećen Prenosu moštiju Sv. Nikolaja, koji je podigao Veljko Milojković iz Vasilja, 1897. godine. Zapadno od crkve nalazi se zvonara od lake drvene konstrukcije podignute na kamenom ozidanom, visokom postolju, pokrivena krovom od ćeramide na četiri vode. Fragment nadgrobnog spomenika od kamena, nalazi se na jugoistočnoj strani, uz zid crkvenog dvorišta.
Galerija
Arhitektura
Crkva je jednostavna trikonhalna građevina zidana od čvrstog materijala u kombinaciji kamena i opeke, omalterisana i bojena belom bojom. Zasvedena je poluobličastim krovom na dve vode, pokrivenim ćeramidom. Unutrašnjost crkve podeljena je na tri traveja. Na istočnoj strani crkve nalazi se veoma široka, spolja i iznutra polukružna apsida, zasvedena poluikalotom i pokrivena krovom od crepa, nešto nižim od krova crkve. Na isti način pokrivene su i lučno zasvedene bočne konhe.
Na crkvi se, sa svih strana nalaze mali, veoma uski prozorski otvori iznad kojih su lunete sa krstovima ofarbanim crvenom bojom. Iznad ulaznih vrata na zapadnoj fasadi crkve nalazi se lučno zasvedena niša sa ikonom patrona hrama, izrađenom na limu. Iznad nje se nalazi mali prozorski otvor. Na južnoj strani nalaze se još jedna, bočna vrata. Oba ulaza u crkvu uokvirena su stepenasto postavljenim lukovima od kamena koji počivaju na masivnim kamenim kapitelima pilastra. Unutrašnjost crkve nije živopisana. Svod je obojen svetlo plavom bojom i ukrašen šestokrakim zvezdama.
Ikonostas od drveta nastao je početkom 20. veka. Po horizontali je podeljen na tri zone. Ikonostas je marmoriran i ukrašen je pozlaćenim vinjetama vinove loze i drugim floralnim ornamentima. Prema izveštaju komisije Zavoda za zaštitu spomenika iz 70-ih godina 20. veka, knjaževački slikar Milisav Markovića izradio je ikone za vasiljsku crkvu.
Nižoj zoni pripadaju ikone Sv. Nikole, na severnim dverima, prestona ikona Presvete Bogorodice sa Hristom, Blagovesti carskim dverima, i ikone Sv. Jovana, na južnim dverima. U drugoj zoni nalazi se apostolski red sa apostolskim parovima prikazanim na po tri ikone sa obe strane centralne predstave Sv. Trojice, iznad koje se nalazi polje sa Mesecom, Suncem i Zvezdom, a iznad njega se, u najvišoj zoni, nalazi sfera omotana zmijom iz koje se nalazi Raspeće sa predstavom Bogorodice i Sv. Jovana.
